Yapay Zeka Buluşlarında “Hızlı Hat” Dönemi
Türkiye, yapay zeka teknolojilerine yönelik yerli buluşların sınai mülkiyet ve patent süreçlerini hızlandırmak amacıyla kritik bir adım atıyor. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinesinde yürütülen 2026-2030 dönemi “Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı” hedefleri doğrultusunda, TÜRKPATENT bünyesinde “Yapay Zeka Hızlı Hat” uygulaması hayata geçiriliyor.
Bir yıl içinde faaliyete geçirilmesi planlanan yeni uygulamayla, yapay zeka teknolojilerini geliştiren veya bu sistemleri kullanan girişimcilerin başvuruları öncelikli olarak değerlendirilecek. Şeffaf beyan ve hızlandırılmış inceleme mekanizmalarının işletileceği süreç sayesinde, yenilikçi projelerin fikri mülkiyet haklarıyla güvence altına alınması ve teknoloji yatırımlarına öngörülebilir bir zemin sunulması hedefleniyor.
Güvenilir ve yenilikçi bir yapay zeka ekosistemi oluşturmayı amaçlayan eylem planı; hukuki, etik ve güvenlik standartlarını da ortak bir çatı altında topluyor. Bu kapsamda hazırlanacak ulusal düzenlemelerle, vatandaşların hakları korunurken yatırımcılar için şeffaf bir geliştirme ve pazarlama ortamı sağlanacak.
Risk Düzeyine Göre Kademeli Yükümlülük Getiriliyor
Düzenlemenin temelini, Avrupa Birliği’nin orantılı risk yaklaşımı dikkate alınarak kurgulanan ulusal hukuki ve etik çerçeve oluşturacak. Geliştirilen yapay zeka sistemleri, taşıdıkları risk potansiyeline göre kademeli yükümlülüklere tabi tutulacak. Düşük riskli uygulamalar için sade kontrol listeleri yeterli görülürken, orta riskli sistemlerden kısa form “Algoritmik Etki Değerlendirmesi” talep edilecek.
Sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirme, biyometrik tanıma ile kolluk ve adalet süreçlerinde kullanılan yapay zeka araçları “yüksek etkili” kategorisinde değerlendirilecek. Çocukları ve hassas grupları doğrudan etkileyen yazılımların da dahil edildiği bu grupta; genişletilmiş etki değerlendirmesi, kamuya açık “Model Kartı” ve denetleyici kurumlara sunulacak ayrıntılı teknik dosya zorunlu hale getirilecek.
Bir yıl içerisinde yayımlanması öngörülen orantılı risk rehberi ile sektör bazlı ek standartlar duyurulacak. Kamuda yeni devreye alınacak tüm yüksek etkili yapay zeka sistemlerinde Algoritmik Etki Değerlendirmesi ve Model Kartı paketinin eksiksiz uygulanması şartı aranacak.
Kişisel Verilerin Korunmasında AB Standartlarıyla Uyum
Sınai mülkiyet haklarının yanı sıra kişisel verilerin işlenmesi ve güvenliği süreçleri de yeni dönemde sıkı denetime tabi tutulacak. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) ile Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) arasındaki uyum, yapay zekaya özgü veri işleme senaryolarını kapsayacak şekilde derinleştirilecek.
Otomatik karar alma mekanizmalarında “açıklanabilirlik” yükümlülüğü getirilirken, yapay zeka modellerinin eğitilmesi sırasında kullanılan verilerin işlenme şartları ve sınır ötesi veri transferi kuralları netleştirilecek. Böylece bir yandan vatandaşların temel hak ve özgürlükleri teminat altına alınırken, diğer yandan girişimci ve yatırımcılara emniyetli bir dijital alan sunulacak.
